Poradnik · jednostki publiczne · art. 6 ust. 1 lit. f RODO
Profil urzędu na Facebooku a RODO — podstawa prawna i test równowagi
Prawie każda gmina, szkoła, biblioteka czy ośrodek kultury ma dziś profil w serwisie społecznościowym. Niewiele z nich potrafi wskazać podstawę prawną przetwarzania danych osób, które ten profil obserwują i komentują — a jeszcze mniej przeprowadziło test równowagi. Nowe Wytyczne EROD z listopada 2026 r. sprawiają, że ta luka przestaje być niezauważalna.
Profil jest, podstawy nie ma
Profil w serwisie społecznościowym zakłada się zwykle szybko: ktoś z promocji albo sekretariatu tworzy stronę, wrzuca pierwsze zdjęcia i od tej chwili jednostka ma nowy kanał komunikacji. O ochronie danych przypomina się później — jeżeli w ogóle. W rejestrze czynności przetwarzania takiej czynności często nie ma. Jeżeli jest, w rubryce „podstawa prawna” stoi zgoda użytkownika albo ogólne odwołanie do zadań publicznych, bez wskazania przepisu.
Tymczasem profil to przetwarzanie danych osobowych w pełnym tego słowa znaczeniu, a jednostka publiczna — jak każdy administrator — musi umieć wykazać, na jakiej podstawie je prowadzi (art. 5 ust. 2 RODO). Odpowiedź „wszyscy tak robią” nie jest podstawą prawną. Wytyczne Europejskiej Rady Ochrony Danych mówią wprost, że praktyka panująca w danym sektorze nie przesądza nawet o tym, czego osoby mogą się rozsądnie spodziewać, a co dopiero o legalności przetwarzania.
Jakie dane przetwarza urząd na swoim profilu
Wbrew pozorom profil nie jest tablicą ogłoszeń, na którą nikt nie odpowiada. Jednostka przetwarza dane:
- osób, które komentują wpisy, reagują na nie i udostępniają je — nazwa profilu, zdjęcie, treść wypowiedzi;
- osób, które piszą do urzędu wiadomości przez serwis — często z opisem swojej sprawy;
- osób, które profil obserwują;
- w postaci statystyk strony, które dostawca serwisu udostępnia administratorowi profilu.
Ten ostatni punkt ma szczególne znaczenie. Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 5 czerwca 2018 r. w sprawie Wirtschaftsakademie Schleswig-Holstein (C-210/16) uznał, że administrator strony w serwisie społecznościowym jest współadministratorem danych razem z dostawcą serwisu — w zakresie, w jakim przez sam fakt prowadzenia strony umożliwia zbieranie danych odwiedzających i korzysta ze statystyk. Wynikają z tego obowiązki z art. 26 RODO, w tym udostępnienie osobom zasadniczej treści uzgodnień między współadministratorami.
Do tego dochodzi kontekst: komentarze pod wpisami o sprawach lokalnych potrafią zdradzać poglądy polityczne, przekonania czy stan zdrowia. Wytyczne EROD przypominają, że liczy się obiektywna możliwość wywnioskowania informacji wrażliwej, niezależnie od tego, czy administrator ma taki zamiar.
Która podstawa prawna wchodzi w grę
Podmiot publiczny działa wyłącznie na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), a władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym (art. 51 ust. 2 Konstytucji RP). Jednostka nie może więc sama „uznać”, że przetwarzanie odbywa się na tej czy innej podstawie — podstawa musi wynikać z przepisów. Przejdźmy kolejno przez przesłanki z art. 6 ust. 1 RODO.
Zgoda (lit. a) — nie
Użytkownik, który komentuje wpis urzędu, nie wyraża wobec urzędu zgody na przetwarzanie danych w rozumieniu art. 4 pkt 11 i art. 7 RODO — robi to, co serwis mu umożliwia. Do tego motyw 43 RODO przypomina, że zgoda nie powinna być podstawą tam, gdzie występuje wyraźna nierównowaga między osobą a administratorem będącym organem publicznym.
Obowiązek prawny i zadanie publiczne (lit. c i e) — tylko z konkretnym przepisem
Obie przesłanki wymagają, by podstawę przetwarzania określało prawo Unii albo prawo krajowe (art. 6 ust. 3 RODO). Ustawodawca wskazał jednostkom publicznym kanały informowania obywateli — Biuletyn Informacji Publicznej, stronę internetową, tablicę ogłoszeń. Żaden przepis nie nakłada na nie obowiązku prowadzenia profilu w komercyjnym serwisie społecznościowym ani nie określa celu i zakresu przetwarzania danych jego użytkowników.
Uczciwie trzeba odnotować argument przeciwny: ustawy ustrojowe samorządu wymieniają wśród zadań własnych promocję gminy, powiatu czy województwa. Naszym zdaniem tak ogólna norma zadaniowa nie jest przepisem, który określa cel i zakres przetwarzania danych osób komentujących wpisy w serwisie prowadzonym przez prywatnego dostawcę — a w wielu jednostkach (szkołach, żłobkach, ośrodkach pomocy społecznej, bibliotekach) nie ma nawet takiej normy. Praktyka nie jest jednak jednolita i każda jednostka powinna to rozstrzygnąć świadomie, na piśmie.
Jedno jest pewne i wynika wprost z nowych wytycznych: te dwie drogi się wykluczają. Jeżeli jednostka uzna profil za wykonywanie zadania, musi wskazać przepis i oprzeć przetwarzanie na lit. c albo e — wtedy lit. f jest wyłączona. Jeżeli przepisu nie ma, profil jest działaniem poza zadaniami i jedyną dostępną podstawą pozostaje prawnie uzasadniony interes.
Prawnie uzasadniony interes (lit. f) — wyjątkowo, z dokumentacją i testem
Art. 6 ust. 1 akapit drugi RODO wyłącza lit. f dla przetwarzania, którego organy publiczne dokonują w ramach wykonywania swoich zadań. Wytyczne EROD (pkt 98–99) dopuszczają ją wyjątkowo i w ograniczonym zakresie — dla działań niezwiązanych z zadaniami ani z prerogatywami władczymi — pod warunkiem, że jednostka udokumentuje to wewnętrznie. Profil, przez który urząd nie załatwia spraw i nie wydaje rozstrzygnięć, a który jest dodatkowym, dobrowolnym kanałem komunikacji, mieści się w tym opisie.
Wybór lit. f nie zamyka sprawy, tylko ją otwiera. Przesłanka działa wyłącznie wtedy, gdy interesy, prawa i wolności użytkowników nie mają charakteru nadrzędnego — a wykazać to musi administrator. Służy temu test równowagi, który obowiązkowo przeprowadza administrator, a nie dostawca serwisu, inspektor ochrony danych czy firma zewnętrzna. Inspektor wydaje opinię; decyzja i odpowiedzialność należą do kierownika jednostki.
Co zmieniają Wytyczne EROD 1/2024 w wersji 2.0
Europejska Rada Ochrony Danych przyjęła 10 listopada 2026 r. ostateczną wersję wytycznych w sprawie przetwarzania na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO. Zastąpiły one jako punkt odniesienia opinię Grupy Roboczej Art. 29 z 2014 r. Dla jednostek publicznych najważniejsze są następujące tezy:
- ocena przed rozpoczęciem przetwarzania, na piśmie i z udziałem inspektora ochrony danych — ocena „w głowie” albo sporządzona po kontroli nie spełnia zasady rozliczalności;
- organ publiczny w ramach zadań — nigdy lit. f; poza zadaniami — wyjątkowo i z wewnętrznym udokumentowaniem;
- interes musi być łącznie zgodny z prawem, jasno określony oraz rzeczywisty i aktualny — „promocja” bez wskazania, czemu profil służy, to za mało;
- niezbędne ≠ przydatne: trzeba opisać rozważone, mniej ingerujące rozwiązania i powód ich odrzucenia;
- klauzula informacyjna nie tworzy rozsądnych oczekiwań — ocenia się, czego przeciętny użytkownik może się spodziewać w danym kontekście;
- środki obowiązkowe nie są środkami łagodzącymi: minimalizacja, klauzula czy procedura sprzeciwu to wymóg RODO, a szalę mogą przechylić tylko środki ponad ten wymóg;
- w klauzuli trzeba wskazać konkretny interes, już w chwili zbierania danych (wyrok TSUE C-394/23 Mousse), a dobrą praktyką jest informacja, że wynik testu można otrzymać na żądanie;
- sprzeciw z art. 21 ust. 1 RODO wymaga odrębnej, indywidualnej oceny „ważnych prawnie uzasadnionych podstaw” — nie wystarczy powołać się na test;
- przy danych dzieci najlepszy interes dziecka jest pierwszorzędnym względem i co do zasady przeważa.
Test równowagi dla profilu — krok po kroku
Poniżej przykład oparty na teście, który można przejrzeć w demonstracji SZODO („Profil Urzędu Gminy w serwisie Facebook”) — cały test pokazujemy też w filmie „Test równowagi krok po kroku” (3 min 40 s).
0. Wstępna kwalifikacja
Zanim cokolwiek zostanie zważone: czy jednostka działa w tej czynności jako organ w ramach zadań? Czy przepisy szczególne wymagają zgody (np. pliki cookies na stronie urzędu — tak; sam profil — nie)? Czy właściwa jest inna podstawa? Czy test dotyczy jednego celu? Odpowiedź dyskwalifikująca kończy test wynikiem negatywnym. Dla organu działającego poza zadaniami trzeba zapisać uzasadnienie — to jest wewnętrzne udokumentowanie, którego żądają wytyczne.
1. Interes
Konkretnie: „przekazywanie mieszkańcom bieżących informacji o sprawach gminy i odpowiadanie na ich pytania w kanale, z którego korzystają”. Nie: „promocja” ani „komunikacja społeczna”. Interes jest rzeczywisty (profil działa), zgodny z prawem i określony.
2. Niezbędność
Rozważone alternatywy: wyłącznie BIP i strona internetowa (nie docierają do tej samej grupy odbiorców), profil z wyłączonymi komentarzami (ogranicza komunikację — rozwiązanie na wypadek nadużyć). Minimalizacja: bez eksportu danych, bez list obserwujących, bez płatnej reklamy i grup niestandardowych.
3. Ważenie
Po stronie użytkowników: prywatność, wolność wypowiedzi, swoboda kontaktu z urzędem bez korzystania z komercyjnego serwisu. Dane w większości publiczne, ale z aktywności da się wywnioskować poglądy. Dostawca przetwarza dane także we własnych celach — to podnosi wpływ. Użytkownik komentujący wpis urzędu spodziewa się, że urząd komentarz zobaczy; nie musi się spodziewać, że dane posłużą do czegokolwiek innego.
Środki dzielimy na dwie grupy. Obowiązkowe — klauzula na profilu i w BIP z konkretnym interesem, informacja o współadministrowaniu, procedura sprzeciwu, dostęp do konta tylko dla upoważnionych pracowników z uwierzytelnianiem dwuskładnikowym. Dodatkowe — np. świadoma rezygnacja z płatnej reklamy i z przekazywania danych dalej. Tylko te drugie mogą przechylić szalę.
4. Rozstrzygnięcie
W praktyce wynik bywa warunkowy: przetwarzanie jest dopuszczalne, ale dopiero po wdrożeniu brakujących środków — najczęściej klauzuli informacyjnej i regulaminu profilu — w określonym terminie. Warunkowe rozstrzygnięcie bez wskazania warunku i terminu jest zdaniem, którego nie da się wykonać ani skontrolować.
Nie tylko Facebook
Jednostki prowadzą profile także na Instagramie, YouTube, w serwisie X, na LinkedInie, a coraz częściej na TikToku. Każdy serwis przetwarza dane inaczej, ma inną grupę odbiorców i inne regulaminy, więc każdy profil wymaga własnej oceny. Szczególną ostrożność należy zachować tam, gdzie odbiorcami są dzieci — szkoły i placówki oświatowe prowadzące profile na platformach popularnych wśród uczniów muszą uwzględnić najlepszy interes dziecka jako pierwszorzędny wzgląd.
Test nie jest wykonywany raz na zawsze
Test opisuje równowagę w konkretnych okolicznościach. Serwisy społecznościowe zmieniają regulaminy, polityki prywatności i funkcje częściej niż jakiekolwiek inne narzędzie, z którego korzysta urząd. Dlatego test powinien mieć datę przeglądu (zwykle rok) oraz listę zdarzeń, które wymuszają wcześniejszą weryfikację: zmiana regulaminu dostawcy, uruchomienie płatnej reklamy, nowy rodzaj treści, sprzeciwy albo skarga, nowe stanowisko Prezesa UODO lub EROD. Przegląd, w którym nic się nie zmieniło, też warto odnotować — to jest dowód, że ocena żyje.
Lista kontrolna dla jednostki
- Czynność „prowadzenie profilu w serwisie …” jest w rejestrze czynności przetwarzania — osobno dla każdego serwisu.
- Jest wewnętrzna notatka, dlaczego profil leży poza zadaniami jednostki — albo wskazany przepis, jeżeli jednostka uznała go za zadanie (wtedy bez lit. f).
- Test równowagi przeprowadzono i udokumentowano, z opinią inspektora ochrony danych.
- Na profilu i w BIP jest klauzula informacyjna wskazująca konkretny interes, prawo sprzeciwu, informację o współadministrowaniu i o możliwości otrzymania wyniku testu.
- Jest regulamin profilu i procedura obsługi sprzeciwu.
- Dostęp do konta mają wyłącznie upoważnieni pracownicy.
- Wyznaczono datę przeglądu testu.
Najczęstsze pytania
Czy urząd może prowadzić profil na Facebooku na podstawie zgody użytkowników?
Nie. Komentowanie czy obserwowanie profilu nie jest zgodą w rozumieniu RODO, a motyw 43 RODO wskazuje, że zgoda nie powinna być podstawą tam, gdzie występuje wyraźna nierównowaga między osobą a organem publicznym.
Czy jednostka publiczna może powołać się na prawnie uzasadniony interes przy profilu w serwisie społecznościowym?
Tak, jeżeli profil jest działaniem poza jej zadaniami — żaden przepis nie przypisuje go jednostce jako zadania, a jednostka nie wykonuje przez niego władzy publicznej. Według Wytycznych EROD 1/2024 (wersja 2.0) wymaga to wewnętrznego udokumentowania i testu równowagi przeprowadzonego przed rozpoczęciem przetwarzania.
Kto przeprowadza test równowagi dla profilu?
Administrator, czyli jednostka publiczna, a w jej imieniu kierownik jednostki. Inspektor ochrony danych wydaje opinię, ale obowiązek przeprowadzenia testu i odpowiedzialność za jego wynik spoczywają na administratorze (art. 5 ust. 2 RODO).
Jak często trzeba powtarzać test równowagi dla profilu?
Test powinien mieć datę przeglądu, zwykle raz w roku, a wcześniej — po każdej istotnej zmianie: regulaminu serwisu, sposobu korzystania z profilu, po sprzeciwach albo skardze. Test opisuje stan z dnia oceny, więc zmiana okoliczności unieważnia jego wynik.
W praktyce
Jak ten test wygląda w SZODO
Moduł „Test równowagi” w SZODO prowadzi ocenę według Wytycznych EROD 1/2024 w wersji 2.0. Kreator zaczyna od wstępnej kwalifikacji — z osobnym wariantem „organ publiczny, czynność poza zadaniami” i polem na wewnętrzne uzasadnienie — sprawdza trzy kryteria interesu, rozdziela środki obowiązkowe i dodatkowe, a przy rozstrzygnięciu warunkowym wymaga terminu wdrożenia środków. Data przeglądu jest obowiązkowa, a przegląd bez zmian Administrator Organizacji potwierdza jednym przyciskiem, który zostawia ślad w historii testu.
Aplikacja sama wskazuje czynności z rejestru czynności przetwarzania, które opierają się na prawnie uzasadnionym interesie, a testu nie mają. Gotowy dokument z opinią inspektora drukuje się do PDF.
Źródła: Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 5, 6, 21, 26 i motyw 43; Konstytucja RP, art. 7 i 51; EROD, Wytyczne 1/2024 w sprawie przetwarzania danych osobowych na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO, wersja 2.0 z 10 listopada 2026 r.; wyroki TSUE C-210/16 i C-394/23. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje analizy konkretnej czynności.